Het Atkins dieet is gebaseerd op de veronderstelling dat iedereen te veel koolhydraten eet, en dit maakt hen obees. Alhoewel deze veronderstelling maar deels juist is, omdat overgewicht eerder te maken heeft met calorie-inname, werkt het Atkins dieet prima! Het maakt niet uit of u calorieën eet die komen uit koolhydraten, proteïnen of vet. Indien u meer eet dat verbruikt, komt u bij. Zo eenvoudig liggen de zaken. Hoe komt het dat het Atkins dieet toch werkt, en mensen kilo’s gewicht doet vermageren, terwijl ze veel (vet) mogen eten?

Vermageren door weinig koohydraten te eten

Het idee van Atkins is dat vet enkel verbrand wordt wanneer de beschikbare reserve aan koolhydraten opgebruikt is. Om het lichaam te beschermen zal de vetreserve voor de eiwitreserve aangesproken worden. Indien we lichaamsvet willen kwijtraken, vermageren dus, moeten we weinig koolhydraten eten. Het lichaam zal continu vetten gebruiken om het lichaam van energie te voorzien.
Daarom mag men volop vette en eiwitrijk voedsel eten.

Snel gewichtsverlies

Vooral in het begin van het Atkins dieet vallen mensen razendsnel af. Dit komt doordat alle glycogeenreserves aangesproken worden, de vorm waarin het lichaam koolhydraten opstapelt. Voor ieder eenheid glycogeen die afgebroken wordt, verlaten 3 eenheden aan water het lichaam. Het initiële gewichtsverlies is dus vooral te danken aan dehydratatie. Niettemin is dit snelle gewichtsveries heel bemoedigend en goed voor de motivatie om met het dieet verder te gaan.

Ketose

Doordat op een gegeven moment er geen koolhydraten meer zijn om te verbranden, begint het lichaam vetten te verbranden. Dit noemt met ketose. Er is een gestaag gewichtsverlies. Typisch aan deze fase is een slechte, zurige adem. Volgens het Atkins dieet mag men daarna terug langzaamaan koolhydraten introduceren in het dieet. Toch zal men koolhydraten levenslang moeten beperken.

Kritiek op Atkins dieet

Er is nogal wat kritiek gekomen op het Atkinsdieet, ook al werkt het heel goed.
Voedingsexperts wijzen op de beperkte inname van groente en fruit, en raden vitaminesupplementen aan om dit te compenseren. Ook zou de nadruk op vette en proteïnerijke etenswaren de kans op hart- en cholesterolproblemen verhogen op lange termijn. Ook de hele theorie rond ketose wordt bekritiseerd.

Uitgebalanceerd dieet

Het Atkins dieet zou enkel werken doordat eiwitten het hongergevoel onderdrukken, waardoor de calorie-inname beperkt wordt. Dit effect kan echter ook bekomen worden met veel water en bijkomend voedingsvezels in bruin brood, fruit en groenten te gebruiken. Op deze manier bekomt men een algemeen aanvaard uitgebalanceerd dieet.